الفيض الكاشاني
21
كليات فيض كاشانى ( كليات ملا محمد محسن فيض كاشانى ) ( ديوان فيض كاشانى )
« ملا صدرا و شعر » بهطورىكه گذشت بهترين استاد فيض در علوم عقلى و عرفان بعد از حكيم نورا دائى و عمّ خود صدر المتالهين صدر الدين محمد بن ابراهيم بن يحيى قوامى شيرازيست كه علاوه بر شيراز قريب 8 سال در ايام انزواى وى در كهك قم با اين استاد بوده است و ملا صدرا علاوه بر علوم عقلى و نقلى كه استاد مسلم زمان بود در علوم ادبى و شعر نيز صاحب نظر بود و خود نيز اشعارى مىسرود كه نمونه آن به خط خود او در صفحه 540 است : اوج مقام علمى و تحقيقى او را مىتوان از رباعى استادش ميرداماد در وصف وى دريافت كه مىگويد : صدرا كه گرفته فضلت اوج از گردون * بر علم تو داده بس خراج افلاطون در مسند تحقيق نيامد مثلت * يك سر ز گريبان طبيعت بيرون يك نسخه از سواد مثنويهاى ملا صدرا به خط وى كه آثار قلمزدگى و تغيير ابيات از خود شاعر را نشان مىدهد جزء كتب اينجانب موجود است اين مثنويها در بحر متقارب مسدس مقصور و يا محذوف يعنى بر وزن مثنوى مولويست كه تماما عرفانى كلامى است و تقريبا برابر 600 تا 700 بيت است ضمنا رباعياتى نيز از وى نقل شده كه در همان شيوه مذكور است « 1 » علماء خاندان فيض به گونه وصف اجمالى اول شاه على و يا ملا على كاشانى والد تاج الدين محمود و يا شاه محمود و او والد رضى الدين شاه مرتضى والد ملا محسن فيض .
--> ( 1 ) - آثار قلمى ملا صدرا چه در تازى و چه در پارسى لطيف و در كمال فصاحت است اگر چه گاهى منشيانه و متكلف به نظر مىرسد او در سال 1004 - 1005 كه در محضر ميرداماد بوده مجموعهاى شامل تقريبا 800 صفحه قطع وزيرى از مطالب متنوعه بهويژه منتخبى از بهترين ابيات عرفانى و حكمى بيش از چهل تن از معاريف علما و حكما و شعراى پارسىگوى بقلم آورده است كه بيشتر از سنائى ، عطّار ، مولوى ، شبسترى ، فردوسى و خاقانى و قريب 20 تن از شاعران ديگر است كه خوشبختانه بعد از چهار صد سال از زاويه اندراس خارج شد و با شرح و توضيح كامل بهوسيله نگارنده قريبا به زيور طبع آراسته و انشاءالله مورد استفادهء علاقمندان قرار خواهد گرفت .